 Βιβλιοθήκη
|
||
 |
6.2 Πρόληψη και αντιμετώπιση ατυχημάτων 6.2.1 Μέτρα λειτουργικής ασφάλειας εγκαταστάσεων Οι προτάσεις για τη λήψη μέτρων πρόληψης και προστασίας, καθώς και η αποτελεσματική εφαρμογή τους αποτελούν τον κύριο σκοπό της καταγραφής και εκτίμησης του επαγγελματικού κίνδυνου. Οι γενικές αρχές πρόληψης (Π.Δ. 17/96) είναι: • Αποφυγή των κίνδυνων. • Εκτίμηση των κίνδυνων που δεν μπορούν να αποφευχθούν. • Προσαρμογή της εργασίας στov άνθρωπο. • Αντικατάσταση του επικίνδυνου από το μη επικίνδυνο ή το λιγότερο επικίνδυνο. • Προγραμματισμός της πρόληψης με ενσωμάτωση της τεχνικής, της οργάνωσης εργασίας, των συνθηκών και περιβάλλοντος εργασίας και των σχέσεων εργοδότη - εργαζομένων. • Καταπολέμηση των κίνδυνων στη πηγή τους. • Προτεραιότητα στη λήψη μέτρων ομαδικής προστασίας σε σχέση με τα μέτρα ατομικής προστασίας. • Προσαρμογή στις τεχνικές εξελίξεις. • Παροχή των κατάλληλων οδηγιών στους εργαζόμενους. Σύμφωνα με τα παραπάνω, τα μέτρα που προτείνονται κάθε φορά πρέπει να ακολουθούν την εξής ιεράρχηση: 1. Εξάλειψη του κινδύνου. 2. Απομόνωση του κινδύνου. 3. Απομάκρυνση του εργαζομένου από το κίνδυνο. 4. Μείωση του κινδύνου με χρήση μέσων ομαδικής προστασίας. 5. Μέσα Ατομικής Προστασίας, Σήμανση Ασφάλειας, Εκπαίδευση και Ενημέρωση των Εργαζομένων. 6.2.1.1 Καταστροφές και φθορές εξοπλισμού Φθορές βιομηχανικού εξοπλισμού που καταλήγουν σε καταστροφές της εγκατάστασης και ενδεχομένως σε ατυχήματα οφείλονται στους παρακάτω λόγους: • Μη τήρηση των οδηγιών του κατασκευαστή που αναφέρονται στην ποιότητα των λιπαντικών, στο όριο ρυθμού παραγωγής, στη συχνότητα απαιτούμενων ελέγχων, στη σωστή ρύθμιση κ.ά. • Ακαταλληλότητα των χειριστών. • Αδιαφορία για τα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης. • Έλλειψη διπλωματούχου μηχανικού συντήρησης, που θα ήταν σε θέαη να καταλάβει το βιβλίο οδηγιών. • Ακαταλληλότητα του μηχανήματος για τους σκοπούς που παραγγέλθηκε ή ακατάλληλες δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες λειτουργεί. • Παλαιότητα του εξοπλισμού, που δεν επιδέχεται πλέον ικανοποιητική συντήρηση. • Μη μεθοδική τήρηση του βιβλίου περιοδικών ελέγχων και εργασιών συντήρησης. • Κατάργηση ή μη επισκευή των συστημάτων αυτοπροστασίας του μηχανήματος. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι η οικονομική επιβάρυνση της επιχείρησης. Τα μέτρα που απαιτούνται για τη λειτουργική ασφάλεια των εγκαταστάσεων συνοψίζονται στα παρακάτω: • Διατήρηση και βελτίωση της υψηλής στάθμης ασφάλειας όλου του εξοπλισμού. • Χρησιμοποίηση για τη λειτουργία της εγκατάστασης εκπαιδευμένου προσωπικού. • Διατήρηση νοοτροπίας ασφάλειας σε όλες τις βαθμίδες του προσωπικού. • Χρησιμοποίηση γραπτών διαδικασιών για όλες τις φάσεις παραγωγής. • Εφαρμογή του συστήματος των γραπτών αδειών για όλες τις εργασίες ή επεμβάσεις που πρόκειται να γίνουν στον εξοπλισμό ή στο γύρω χώρο. • Εφαρμογή ειδικών διαδικασιών για την παρακολούθηση και έλεγχο των εργολάβων και του προσωπικού τους που εργάζεται στην περιοχή της βιομηχανικής εγκατάστασης. Τα μέτρα αυτά αναλύονται στη συνέχεια. 6.2.1.2 Διατήρηση και βελτίωση υψηλής στάθμης στον εξοπλισμό Όπως αναφέρεται παρακάτω πρέπει να λαμβάνονται μέτρα για την κατασκευή ασφαλών βιομηχανικών εγκαταστάσεων ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού και της σύλληψης της ιδέας κατασκευής τους (εφαρμογή απαιτούμενων κωδίκων, έλεγχος των υλικών και των μεθόδων κατασκευής, εφαρμογή μεθόδων ανάλυσης της ασφάλειας ΗΑΖΟΡ κ.λπ). Κατά τη λειτουργία ωστόσο, πρέπει να λαμβάνονται συνεχώς μέτρα για τη διατήρηση της ασφαλούς λειτουργίας της μονάδας και ειδικότερα: • Παρακολούθηση των τεχνολογικών εξελίξεων, εξαγωγή συμπερασμάτων από ατυχήματα ή συμβάντα σε άλλες παρεμφερείς εγκαταστάσεις, περιοδικοί έλεγχοι και επιθεωρήσεις, εξέταση προτάσεων από τη μεριά του προσωπικού. • Προσεκτική αξιολόγηση μικρών αλλαγών, προσθηκών, μετατροπών κ.λπ. σε διάφορα σημεία της εγκατάστασης. Κάθε τέτοια περίπτωση πρέπει να εξετάζεται από μηχανικό και να τηρούνται όλοι οι σχετικοί κατασκευαστικοί κώδικες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι μπορεί να προκαλέσει μια "ασήμαντη" αλλαγή σε μια εγκατάσταση, είναι η γνωστή καταστροφή στο Φλίξμπορο της Αγγλίας το 1974. Η επιτροπή που επίσημα ορίστηκε για να προσδιορίσει τα αίτια αυτού του ατυχήματος στο τελικό της πόρισμα αναφέρει: "Διαπιστώθηκε ότι το εργοστάσιο ήταν ασφαλές από την κατασκευή του και υπήρχαν σωστές διαδικασίες για τη λειτουργία του, οι οποίες τηρούνταν χάρη στη συνεχή παρακολούθηση της διεύθυνσης. Η τοποθέτηση όμως μιας προσωρινής σωλήνωσης για την εξυπηρέτηση της επισκευής ενός αντιδραστήρα χωρίς την προηγούμενη μελέτη της μετατροπής από μηχανικό, προκάλεσε καταστροφικό ατύχημα στο εργοστάσιο". Συγκεκριμένα ο σωλήνας που τοποθετήθηκε πρόχειρα από το συνεργείο της συντήρησης, έσπασε με αποτέλεσμα να διαφύγει εύφλεκτο αέριο που στη συνέχεια αναμίχθηκε με αέρα και εξερράγη με αποτέλεσμα το θάνατο 28 ατόμων, τον τραυματισμό 36 άλλων και την πλήρη καταστροφή του εργοστασίου. Συνιστάται λοιπόν η ύπαρξη σε κάθε βιομηχανία ενός μηχανικού ή μιας ομάδας μηχανικών και τεχνικών που να ελέγχει και να εγκρίνει κάθε αλλαγή στον εξοπλισμό του εργοστασίου. 6.2.1.3 Εκπαίδευση προσωπικού Το προσωπικό πρέπει να είναι καλά εκπαιδευμένο, να γνωρίζει καλά τη μονάδα, να γνωρίζει γιατί γίνεται κάθε διεργασία και να γνωρίζει τι να κάνει σε κάθε περίπτωση ανωμαλίας ή έκτακτης ανάγκης. Η εκπαίδευση να είναι συνεχής με επαναλήψεις κάθε 1-2 χρόνια. Η τήρηση των διαδικασιών λειτουργίας και συντήρησης, καθώς και οι σωστές ενέργειες σε περίπτωση καταστάσεων που δεν μπορούν να προβλεφθούν, εξασφαλίζονται με την ανάπτυξη νοοτροπίας ασφάλειας. Η νοοτροπία αυτή αναπτύσσεται με την κατάλληλη εκπαίδευση και ενισχύεται με το παράδειγμα των άλλων, κυρίως των ανωτέρων ιεραρχικά, με τη θέληση της διοίκησης και τη συνεχή παρότρυνση. Με την ανάπτυξη της νοοτροπίας ασφάλειας αποβάλλουν οι εργαζόμενοι το πνεύμα του "δεν βαριέσαι", "εγώ ξέρω", "εγώ δεν φοβάμαι", "βιάζομαι", "αυτά θα κοιτάμε τώρα;" , "αυτά είναι για τους άλλους" κ.λπ., και αναπτύσσουν το πνεύμα του σεβασμού που αρμόζει στα μηχανήματα και τις χημικές ουσίες που χειρίζονται, στις διαδικασίες και τις οδηγίες. Έτσι, οι συνηθίζουν πριν από κάθε ενέργεια να σκέφτονται. 6.2.1.4 Γραπτές διαδικασίες και άδειες εργασίας Για κάθε βιομηχανική εγκατάσταση ή μηχάνημα (εφόσον είναι ανεξάρτητο) πρέπει να ζητείται από τον κατασκευαστή εγχειρίδιο που να περιλαμβάνει: • Πλήρη περιγραφή της εγκατάστασης ή του μηχανήματος. • Οδηγίες και διαδικασίες που να καλύπτουν το κανονικό ξεκίνημα, το κανονικό σταμάτημα, και το σταμάτημα επείγουσας ανάγκης. • Οδηγίες για αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων, όπως: - διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος - διακοπή της παροχής ατμού - διακοπή της παροχής καυσίμου - διακοπή της παροχής πεπιεσμένου αέρα - διακοπή της παροχής αέρα οργάνων - διακοπή της λειτουργίας του Η/Υ ελέγχου, και - άλλες έκτακτες περιπτώσεις ανάλογα με το είδος της μονάδας. Πέρα από αυτές, πρέπει να γράφονται διαδικασίες για κάθε μια ενέργεια ή εργασία που γίνεται και να καταχωρούνται σε ειδικό βιβλίο που να είναι προσιτό σε όλους τους εργαζόμενους. Καλό είναι οι προϊστάμενοι και οι εργοδηγοί να έχουν αντίγραφα του βιβλίου αυτού. Οι διαδικασίες πρέπει να αναθεωρούνται κατά τακτά διαστήματα, ώστε να είναι πάντοτε οι πλέον σύγχρονες. Πριν από την εκτέλεση μιας εργασίας που δεν είναι συνηθισμένη πρέπει να γραφτεί μια διαδικασία και να γίνει κατανοητή από αυτούς που θα την εκτελέσουν. Αν υπάρχουν παρατηρήσεις ή αντιρρήσεις, θα πρέπει να συζητηθούν με τον προϊστάμενο της μονάδας. Για την ασφαλή εκτέλεση κάθε είδους εργασίας σε οποιοδήποτε χώρο πρέπει να απαιτείται η έκδοση κατάλληλης άδειας εργασίας που συμπληρώνεται και εγκρίνεται από το κατάλληλα εξουσιοδοτημένο προσωπικό. Η διαδικασία των αδειών εργασίας πρέπει να είναι γνωστή σε όλο το προσωπικό και να τηρείται πάντοτε. Πρέπει ακόμη στο σημείο αυτό να ενημερώνονται οι εργολάβοι και όλο το προσωπικό τους πριν δουλέψουν μέσα στο χώρο της βιομηχανίας. Οι άδειες εργασίας πρέπει να είναι γραπτές, να προσδιορίζουν με σαφήνεια τις προφυλάξεις που πρέπει να λαμβάνονται, καθώς και να έχουν καθορισμένο και περιορισμένο χρόνο ισχύος. Κατά τη διάρκεια εκτέλεσης της εργασίας, η άδεια πρέπει να βρίσκεται σε εμφανή θέση. 6.2.2 Εργολαβικές εργασίες μέσα σε βιομηχανικούς χώρους Σε μια βιομηχανία με εκπαιδευμένο και έμπειρο προσωπικό που έχει αναπτύξει τη νοοτροπία λειτουργίας με στόχο την ασφάλεια, μπορεί να προκληθούν ατυχήματα από εργολάβους, που πολύ συχνά αναλαμβάνουν διάφορα έργα μέσα στα όρια της εγκατάστασης. Τα έργα αυτά μπορεί να είναι μεγάλα, μπορεί, όμως, να είναι και πολύ μικρά, έτσι ώστε να θεωρούνται ασήμαντα. Μερικές κατηγορίες έργων είναι νέες εγκαταστάσεις, μηχανολογικές ή οικοδομικές κατασκευές, ελαιοχρωματισμοί, αμμο-βολή, επισκευές μηχανημάτων, επισκευές δρόμων, εκσκαφές κ.λπ. Τα ατυχήματα μπορεί να αφορούν την ακεραιότητα των ίδιων των εργολάβων και των υπαλλήλων τους, το προσωπικό της βιομηχανίας ή τον εξοπλισμό του εργολάβου και τις εγκαταστάσεις της ίδιας της βιομηχανίας. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στο θέμα της παρουσίας ξένων εργολάβων σε έναν βιομηχανικό χώρο, γιατί αφενός μεν η παρουσία των τελευταίων έχει προκαλέσει πολλά ατυχήματα, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, και αφετέρου εκ των πραγμάτων η παρουσία τους μέσα σε μια βιομηχανική εγκατάσταση δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες, όπως οι παρακάτω: • Το προσωπικό των εργολάβων δεν γνωρίζει κατά κανόνα τη μονάδα που θα εργαστεί. • Δεν γνωρίζει τους κινδύνους που υπάρχουν μέσα στο συγκεκριμένο ή τους γύρω χώρους. • Δεν γνωρίζει τις απαιτήσεις ασφάλειας που ισχύουν. • Δεν γνωρίζει τις διαδικασίες που ισχύουν. • Δεν γνωρίζει τους κανόνες που πρέπει να τηρούνται. • Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, από τους υπαλλήλους του εργολάβου δεν έχουν εκπαιδευτεί κατάλληλα, ώστε να έχουν τη νοοτροπία της ασφαλούς εκτέλεσης μιας εργασίας. • Τέλος, σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει το θέμα της γλώσσας που εμποδίζει τις συνεννοήσεις και μπορεί να οδηγήσει σε παρερμηνεία οδηγιών. Αυτό μπορεί να συμβεί με ένα αλλοδαπό συνεργείο που αναλαμβάνει μια δουλειά στην Ελλάδα ή, ακόμη, και από τα εργολαβικά συνεργεία διαφόρων εθνικοτήτων που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη. Είναι συνεπώς καθήκον, τόσο της βιομηχανίας που αναθέτει μια εργολαβία, όσο και του εργολάβου που επιλέγεται, να προστατέψουν το προσωπικό και την περιουσία τους. Η προστασία αυτή είναι νομική και ουσιαστική. Η νομική προστασία πρέπει να καλύπτεται από σύμβαση εργασίας η οποία να περιλαμβάνει όρους, όπως ότι ο εργολάβος έλαβε γνώση των κινδύνων που εγκυμονεί η μονάδα και των κανονισμών ασφάλειας, έχει υποχρέωση να προμηθεύσει τους υπαλλήλους του με τα κατάλληλα ατομικά μέσα προστασίας, έχει την υποχρέωση να τους ενημερώσει για τους κινδύνους, τους κανονισμούς κ.λπ. Η ουσιαστική προστασία είναι η εξασφάλιση, ότι θα τηρηθούν οι προϋποθέσεις για ασφαλή εκτέλεση της εργασίας και που συνίσταται κυρίως στην ενημέρωση, την καλή επικοινωνία και την παρακολούθηση των εργασιών. Ιδιαίτερα πρακτικό από αυτή την άποψη είναι ένα μικρό βιβλίο τσέπης που να μοιράζεται σε όσους υπαλλήλους ή εργάτες του εργολάβου μπαίνουν μέσα στο εργοστάσιο. 6.2.3 Αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων Έκτακτη κατάσταση είναι η δημιουργία ή ύπαρξη μη προγραμματισμένων συνθηκών που μπορούν να έχουν αρνητικές επιδράσεις στην κανονική λειτουργία μιας μονάδας, την υγεία ή τη ζωή των εργαζομένων, την ακεραιότητα του εξοπλισμού ή το περιβάλλον. Διακρίνουμε δύο κατηγορίες τέτοιων καταστάσεων. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει έκτακτες καταστάσεις που περιορίζονται στον εργοστασιακό χώρο, ενώ η δεύτερη κατηγορία καταστάσεις που ξεφεύγουν από τα όρια του εργοστασιακού χώρου και επεκτείνονται με κινδύνους σε περιοίκους, ξένες περιουσίες και το ευρύτερο περιβάλλον. Μέτρα αποφυγής εκτάκτων καταστάσεων είναι η πρόληψη και η έγκαιρη αντιμετώπιση. Η πρόληψη που έχει ήδη καλυφθεί σε άλλα κεφάλαια περιλαμβάνει το σωστό σχεδιασμό των εγκαταστάσεων που αποφασιστική συμβολή έχουν η ύπαρξη προδιαγραφών και κωδίκων, η καλή συντήρηση, η ύπαρξη διαδικασιών, η εκπαίδευση κ.λπ. Η έγκαιρη αντιμετώπιση έχει σκοπό να προστατεύσει το προσωπικό και να εμποδίσει την εξέλιξη του ατυχήματος σε απειλή για το περιβάλλον και το χώρο έξω από τα όρια του εργοστασίου. Μερικές από τις κύριες αιτίες που μπορούν να προκαλέσουν έκτακτες καταστάσεις είναι: • Βλάβη εξοπλισμού. • Διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος. • Απώλεια μιας βασικής παροχής, όπως νερού ψύξης, πεπιεσμένου αέρα, αέρα οργάνων, καυσίμου κ.ά. Για το λόγο αυτό πρέπει να υπάρχουν έτοιμες οδηγίες για την αντιμετώπιση τέτοιων ανωμαλιών και οι εργαζόμενοι να είναι εκπαιδευμένοι και έτοιμοι να αντιμετωπίσουν ψύχραιμα κάθε τέτοια περίπτωση ή, ακόμη, και οποιαδήποτε άλλη που μπορεί να συμβεί. Η αντιμετώπιση πρέπει να είναι γρήγορη, σωστή και αποτελεσματική και γι' αυτό χρειάζεται να υπάρχουν: • Κατάλληλος εξοπλισμός (πυροσβεστήρες, δίκτυο νερού πυρόσβεσης, βάνες απομόνωσης, ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός, κατάλληλα εργαλεία). • Έμπειρο και εκπαιδευμένο προσωπικό. Η εκπαίδευση πρέπει να περιλαμβάνει και ασκήσεις αντιμετώπισης υποθετικών καταστάσεων. • Σαφείς και γραπτές οδηγίες. • Συνεργασία με τις αρχές. • Στελέχωση με ικανούς και έμπειρους μηχανικούς. Οι έκτακτες καταστάσεις οφείλονται κυρίως σε: • Πυρκαγιά. • Διαρροή υγρού (εύφλεκτου, τοξικού ή διαβρωτικού). • Διαρροή αερίου (εύφλεκτου, εκρηκτικού, τοξικού ή διαβρωτικού). • Έκρηξη. Συνεπώς πρέπει τα μέσα αντιμετώπισης που αναφέραμε να είναι ικανά να ανταποκριθούν κατά κύριο λόγο στις παραπάνω καταστάσεις.
|
|
